وجود الف محذوف آن دلالت كند زيرا اين فتحه به جهت تناسب با الف به ميم داده شده است ، مانند قول امام سجاد عليه السّلام خطاب به پدر بزرگوارش حضرت سيد الشهداء عليه السّلام زمانيكه حضرت در راه كربلاء به خواب رفتند و سپس بيدار شدند و گفتند : « إنّا للّه و إنّا إليه راجعون و الحمد للّه ربّ العالمين » سپس امام سجاد عليه السّلام از ايشان سؤال كردند : « يا ابت جعلت فداك ممّ حمدت و استرجعت » . « 1 » شاهد : در حذف الف « ما » در « ممّ » و ابقاى فتحه به جهت دلالت بر الف محذوف مىباشد كه در اصل « ممّا » بوده است . معناى كلام : « اى پدرم قربانت گردم از چه چيزى است كه حمد و آيه استرجاع خواندى » . و سپس امام جواب دادند : « يا بنىّ إنّى خفقت خفتة فعنّ لى فارس على فرس فقال : القوم يسيرون و المنايا تسير معهم فعلمت أنّ أنفسنا نعيت إلينا » يعنى « اى فرزندم همانا من خواب سبكى رفتم پس ظاهر شد سواركارى كه بر اسب بود و گفت اين قوم در حركت است و در حالى كه مرگ نيز با آنان همراه است پس دانستم كه به ما خبر مرگ داده شده است » . و مانند قول كميت در مدح اهل بيت عليهم السّلام و ذم بنىاميه و غاصبين خلافت : « فتلك ولاة السوء قد طال مكثهم * فحتّام حتّام العناء المطّول » « 2 » لهم كلّ عام بدعة يحدثونها * ازلّوا بها أتباعهم ثمّ أوجلوا فيا ربّ هل إلّا بك النصر يرتجى * عليهم و هل الّا عليك المعوّل شاهد : در حذف الف « ما » در هردو « حتام » است . تركيب شعر : « تلك » مبتدا و « ولاة » جمع « والى » مشار اليه و مضاف به « السوء » مىباشد و جملهء « قد طال مكثهم » در محل رفع خبر است و « حتى » جار و « ما » مجرور خبر مقدم و « حتّام » دوّم تأكيد « حتّام » اول و « العناء » مبتداى مؤخر و

--> ( 1 ) - الكامل في التاريخ : 4 / 51 . ( 2 ) - شرح شواهد المغني : 2 / 709 ، شرح أبيات مغني اللبيب : 5 / 215 .